Giữa không gian núi non hùng vĩ của miền đá Hà Giang, nơi lưu giữ những lớp địa tầng hàng trăm triệu năm tuổi, tôi nhận ra một điều rất đặc biệt:

Những người đang làm công tác bảo tồn di sản hôm nay… không chỉ đang gìn giữ đất đá, cảnh quan hay văn hóa.

Họ đang gìn giữ cả tương lai phát triển bền vững của một vùng đất.

Hội nghị năm nay quy tụ đại diện các Công viên địa chất toàn cầu UNESCO tại Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đội ngũ vận hành trực tiếp tại các vùng di sản. Những nội dung được trao đổi không chỉ xoay quanh câu chuyện bảo tồn hay phát triển du lịch, mà đi sâu hơn vào chiến lược vận hành dài hạn, nâng cao năng lực quản lý, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững theo định hướng của UNESCO.

Tại chương trình, tôi được lắng nghe nhiều chia sẻ rất giá trị từ các chuyên gia đầu ngành về Công viên địa chất tại Việt Nam.

PGS.TS Trần Tân Văn — Thành viên Ban cố vấn Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương chia sẻ tại lớp tập huấn: “Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO được coi là nơi thích hợp nhất để đạt được 17 mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc - đây không phải chúng ta tự nhận, đây là sự công nhận của thế giới.”

Bà Đỗ Yến Ngọc — Chuyên gia cố vấn của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn - chia sẻ thêm: “Di sản chỉ thực sự có giá trị lâu dài khi được bảo tồn đúng cách và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng địa phương. Bảo vệ di sản cũng chính là bảo vệ nguồn sống lâu dài của địa phương.”

Và Ông Nguyễn Đại Trung — Thành viên Ban thư ký Tiểu ban Công viên Địa chất, Trưởng phòng Khoa học Đào tạo Hợp tác quốc tế, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam - đã đưa ra một con số khiến tôi thực sự dừng lại suy nghĩ: “Di sản địa chất thực chất chỉ chiếm khoảng 3% tổng thể giá trị của một Công viên Địa chất - phần còn lại là di sản văn hóa, con người và cộng đồng.”

———

 Khi phát triển bền vững không chỉ là câu chuyện của di sản… mà là năng lực phục hồi của con người?

Đó cũng chính là điều tôi được mời chia sẻ tại chương trình tập huấn này - rằng một vùng đất chỉ thực sự kiên cường khi những con người đang vận hành, sinh sống và gìn giữ vùng đất đó cũng có đủ sức bền, sự tỉnh táo và khả năng phục hồi bên trong. Và đó là lý do Haama Breath được đưa vào nội dung chuyên đề của lớp tập huấn như một hướng tiếp cận bổ trợ, đặt con người vận hành vào trung tâm của bài toán phát triển bền vững.

Bước vào không gian hội nghị, tôi cảm nhận rất rõ một tinh thần chung: đó không chỉ là câu chuyện về địa chất, du lịch hay bảo tồn.

Mà là câu chuyện về tương lai của con người trong một thời đại đầy biến động.

Biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Thiên tai ngày càng khó lường.

Áp lực phát triển kinh tế, du lịch và vận hành cộng đồng ngày càng lớn.

Trái Đất đang nóng lên từng ngày một cách cực đoan và chắc chắn sẽ ngày càng trầm trọng.

Và ở giữa tất cả những điều đó…

là những con người đang trực tiếp vận hành vùng di sản.

Những cán bộ quản lý.

Những hướng dẫn viên.

Những người dân địa phương.

Những đội ngũ ngày ngày đi qua địa hình hiểm trở, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, áp lực phục vụ cộng đồng và du khách để giữ cho một vùng di sản được vận hành ổn định.

Tôi chợt nhận ra một điều rất sâu sắc:

Muốn bảo tồn được một vùng di sản lâu dài…

thì trước hết phải bảo tồn được năng lượng sống và năng lực phục hồi của chính con người nơi đó.

Trong khuôn khổ chương trình tập huấn, tôi có cơ hội tham gia giảng dạy một chuyên đề về năng lực phục hồi, tự điều hòa và khả năng thích ứng của con người trong môi trường áp lực cao và hiện trạng khí hậu biến đổi cực đoan ngày nay.

Ban đầu, nhiều người nghĩ rằng đây là một nội dung “mềm” hơn so với các chuyên đề về quản lý, vận hành hay phát triển Công viên địa chất.

Nhưng càng trao đổi sâu, tôi càng thấy mọi thứ kết nối với nhau rất tự nhiên.

Bởi thực tế, phát triển bền vững chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của tài nguyên hay hạ tầng.

Một vùng di sản sẽ rất khó phát triển bền vững nếu những con người vận hành nó đang kiệt quệ bên trong.

Nếu đội ngũ quản lý thường xuyên mất ngủ.

Nếu người làm việc ngoài hiện trường kéo dài trong trạng thái căng thẳng thần kinh.

Nếu cơ thể con người dần mất khả năng phục hồi trước áp lực môi trường và cường độ công việc.

Thì sớm hay muộn, chất lượng vận hành và gìn giữ di sản cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Vì thế, trong chuyên đề lần này, tôi đã chia sẻ nhiều hơn về khái niệm “năng lực phục hồi của con người” - không chỉ dưới góc nhìn tinh thần, mà dưới góc nhìn sinh lý học và khả năng thích ứng sinh học.

Sức khỏe còn là:

khả năng duy trì trạng thái ổn định trước biến động,

khả năng tự điều hòa khi áp lực xuất hiện,

và khả năng quay trở lại trạng thái cân bằng sau căng thẳng kéo dài.

Đó cũng là lý do trong phần thực hành, học viên được tiếp cận Haama Breath - một phương pháp hô hấp có cấu trúc do người Việt Nam nghiên cứu và phát triển theo hướng công nghệ sức khỏe nội sinh.

Điều này là kết quả minh chứng rõ nhất cho tác động của Haama Breath vào hệ điều hành và sinh lý bên trong cơ thể. Nó cũng mở ra nhiều hướng phát triển sáng tạo cho việc tìm ra giải pháp để có thể chống chịu - bảo vệ sức khoẻ dưới thời kì nắng nóng cực đoan như bây giờ.

Điều khiến tôi xúc động không nằm ở bản thân phương pháp.

Mà là cách mọi người bắt đầu nhìn hơi thở bằng một góc nhìn khác.

Không còn là “hít vào thở ra” vô thức.

Mà là một cơ chế có khả năng tác động đến hệ thần kinh tự chủ, trạng thái căng thẳng và khả năng phục hồi của cơ thể

— Vashna Thiên Kim