TẠM BIỆT NỀN VĂN MINH: Thế kỷ hiện đại, bê tông, kính và ảo tưởng tách khỏi mùa vụ

“Bước vào thế kỷ 20 và 21, con người ngày càng tin rằng mình đã thật sự thoát khỏi vòng tay của thiên nhiên. Các đô thị hiện đại mọc lên với bê tông, kính, thép; những tòa cao ốc vươn chọc trời, những khu chung cư khép kín, những thành phố ngập tràn ánh đèn điện dường như cho thấy một sự thật mới: con người có thể sống mà không còn lệ thuộc vào mùa vụ, mưa nắng, hay lũ lụt.

Trong siêu thị, mùa nào cũng có hoa quả. Giữa mùa đông, bạn có thể ăn dâu tây tươi mọng từ nửa kia thế giới. Trong căn hộ máy lạnh, mùa hè và mùa đông chỉ khác nhau ở nhiệt độ điều chỉnh trên điều khiển. Cả một chuỗi cung ứng toàn cầu, từ nông trường ở Nam Mỹ, nhà máy ở Đông Á đến siêu thị châu Âu, khiến nhiều người tưởng rằng thiên nhiên đã bị đặt dưới gót chân của con người. 

Nhưng đó chỉ là ảo tưởng được dựng bằng năng lượng hóa thạch và hệ thống hạ tầng thiếu ổn định. Một thành phố chỉ cần mất điện vài ngày vì bão, hoặc thiếu nước vì hạn hán, lập tức sẽ hiển lộ rõ sự mong manh. Những chiếc điều hòa không thể chạy nếu không có điện từ than hay khí; thực phẩm trong siêu thị không thể đến kệ hàng nếu đường sá bị ngập, cảng biển bị tắc nghẽn, hay ruộng đồng mất mùa. 

Chúng ta nghĩ rằng đã cắt đứt dây ràng buộc với mùa vụ, nhưng thực tế, “mùa” chỉ đổi hình thức. Khi bão đến, ta bước vào “mùa mất điện”. Khi hạn hán kéo dài, ta bước vào “mùa khan nước”. Khi chiến tranh hoặc dịch bệnh làm đứt gãy chuỗi cung ứng, ta bước vào “mùa thiếu lương thực”. Và khi khí hậu nóng toàn cầu đã chạm lên tới ngưỡng nóng kỷ lục chưa từng có thì chúng ta đang sống trong “mùa biến đổi khí hậu”, một mùa chưa từng xuất hiện trong suốt 11.700 năm của kỷ Holocene.

Những đô thị kính thép có thể ngăn mưa nắng, nhưng không thể che chở khỏi sóng nhiệt giết chết hàng ngàn người trong vài ngày. Các trung tâm thương mại có thể nhập trái cây từ khắp nơi, nhưng nếu đồng bằng sông Mekong nhiễm mặn, đồng bằng sông Hồng bị ngập lụt, và Trung Đông cạn kiệt nước, thì nguồn cung toàn cầu sẽ rung chuyển, kéo theo giá cả leo thang và bất ổn xã hội. 

Có thể các nền văn minh trước kia sụp đổ khi mất đi “sự tin cậy” của khí hậu. Hôm nay, chúng ta cũng đang đánh mất chính sự tin cậy ấy, nhưng khác ở chỗ, lần này không phải thiên nhiên đơn thuần thay đổi, mà chính chúng ta đã ép buộc hành tinh biến đổi.

Biến đổi khí hậu gây lũ lụt nghiêm trọng ở miền Trung Việt Nam

Sự thật là: chúng ta chưa bao giờ thoát khỏi mùa vụ, chỉ là đã tạo ra một lớp vỏ nhân tạo để lầm tưởng rằng mình tự chủ. Nhưng lớp vỏ ấy mỏng manh, và thiên nhiên chỉ cần “trở mình” một chút là toàn bộ ảo tưởng lập tức sụp đổ. Một siêu bão, một đợt hạn lịch sử, một đại dịch toàn cầu… tất cả đủ để nhắc ta rằng đằng sau kính và thép, con người vẫn chỉ là một sinh vật sống nhờ đất, nước, không khí và nhịp mùa của hành tinh. 

Chính ảo tưởng tách khỏi thiên nhiên ấy đã dẫn nhân loại đi quá xa. Khi tin rằng mình là kẻ chinh phục, con người khai thác rừng, biển, đất đai và không khí như những kho tài nguyên vô tận. Khi tin rằng chỉ cần kỹ thuật là đủ, chúng ta để mặc khí hậu bị phá vỡ, tầng ozone thủng, đất bạc màu, sông hồ ô nhiễm. Và khi tin rằng văn minh là sản phẩm thuần túy của trí tuệ con người, chúng ta quên mất sự thật hiển nhiên: toàn bộ lịch sử văn minh đã được viết trên nền khí hậu Holocene ổn định.”

Còn tiếp… 

📖 Trích từ sách: “Haama Breath - Điều kì diệu từ Himalaya” của tác giả Vashna Thiên Kim. 

LỜI BÌNH TỪ TÁC GIẢ 

Có lẽ chưa bao giờ trong lịch sử, con người lại cảm thấy mình mạnh mẽ như hôm nay.

Chúng ta có thể bay qua nửa vòng Trái Đất chỉ trong vài giờ. Có thể điều khiển nhiệt độ của cả một tòa nhà bằng một nút bấm. Có thể đưa thực phẩm từ châu lục này sang châu lục khác trong vài ngày. Thậm chí, chúng ta còn bắt đầu nói về việc chinh phục Sao Hỏa, xây dựng những thành phố ngoài không gian và kéo dài tuổi thọ bằng công nghệ sinh học.

Nhìn vào tất cả những thành tựu ấy, thật dễ để tin rằng nền văn minh đã đủ trưởng thành để đứng độc lập với thiên nhiên.

Nhưng tôi luôn tự hỏi, nếu một ngày điện ngừng hoạt động, nước ngọt không còn chảy qua những đường ống, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn và đất đai không còn nuôi nổi mùa màng, thì điều gì sẽ còn lại phía sau những tòa nhà kính và thép?

Có lẽ, điều mong manh nhất của nền văn minh hiện đại không nằm ở hạ tầng.

Mà nằm ở một niềm tin.

Niềm tin rằng con người đã không còn phụ thuộc vào tự nhiên.

Trong triết học, có một điều rất đáng suy ngẫm: càng kiểm soát được nhiều thứ, con người càng dễ đánh mất ý thức về những điều mình không thể kiểm soát.

Một đứa trẻ lớn lên giữa thành phố có thể biết rất nhiều về trí tuệ nhân tạo, nhưng chưa từng nhìn thấy một hạt lúa lớn lên như thế nào.

Chúng ta biết cách gọi đồ ăn chỉ bằng một cú chạm trên màn hình, nhưng rất ít người biết để có một bữa cơm bình thường phải cần đến bao nhiêu điều kiện mà thiên nhiên âm thầm chuẩn bị: một lớp đất đủ màu mỡ, những vi sinh vật hoạt động dưới lòng đất, lượng mưa vừa đủ, ánh nắng đúng thời điểm, côn trùng thụ phấn, những dòng sông mang phù sa và một khí hậu đủ ổn định để mùa vụ không bị đảo lộn.

Càng sống trong một thế giới tiện nghi, con người càng dễ quên mất những mắt xích vô hình đang nâng đỡ chính cuộc sống của mình.

Và có lẽ, đó mới là khoảng cách lớn nhất giữa nền văn minh hiện đại và các nền văn minh cổ đại.

Người xưa phụ thuộc vào thiên nhiên nên luôn kính sợ thiên nhiên.

Chúng ta phụ thuộc vào công nghệ nên nhiều khi tưởng rằng mình không còn phụ thuộc vào thiên nhiên nữa.

Nhưng công nghệ chưa bao giờ thay thế được thiên nhiên.

Nó chỉ đang che khuất sự phụ thuộc ấy.

Một chiếc điều hòa không tạo ra không khí.

Một nhà máy xử lý nước không tạo ra nguồn nước.

Một siêu thị không tạo ra lương thực.

Một nền kinh tế cũng không thể tạo ra một khí hậu ổn định.

Đằng sau mọi tiện nghi của nền văn minh hiện đại vẫn là những quy luật của đất, của nước, của khí quyển và của sự sống đang âm thầm vận hành mỗi ngày.

Có lẽ vì thế mà tôi không xem cuộc khủng hoảng môi trường hôm nay đơn thuần là một cuộc khủng hoảng sinh thái.

Tôi nghĩ đó còn là một cuộc khủng hoảng về nhận thức.

Chúng ta đã phát triển quá nhanh về năng lực tạo ra thế giới bên ngoài, nhưng lại phát triển quá chậm trong khả năng hiểu vị trí thật sự của mình trong thế giới ấy.

Một nền văn minh sẽ rất nguy hiểm khi sở hữu sức mạnh lớn hơn sự khiêm nhường.

Bởi khi sức mạnh tăng lên mà ý thức về giới hạn không tăng theo, con người rất dễ nhầm quyền sử dụng thành quyền sở hữu, nhầm khả năng khai thác thành quyền định đoạt và nhầm sự thông minh của mình với quy luật của tự nhiên.

Có lẽ, bài học lớn nhất mà hành trình nghiên cứu này mang lại cho tôi không phải là thiên nhiên mạnh đến đâu.

Mà là con người đã quên mình phụ thuộc vào thiên nhiên nhiều đến mức nào.

Con người quên mình phụ thuộc vào thiên nhiên nhiều đến mức nào

Vì vậy, tôi không nghĩ rằng điều nhân loại cần làm là quay trở về sống như hàng nghìn năm trước.

Điều chúng ta cần là khôi phục lại một nhận thức đã từng rất rõ ràng trong các nền văn minh cổ: mọi tiến bộ chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó giúp con người sống hài hòa hơn với hành tinh, chứ không phải xa rời hành tinh.

Bởi sau cùng, văn minh không phải là khả năng xây dựng những thành phố ngày càng cao.

Văn minh là khả năng để dù những tòa nhà có cao đến đâu, con người vẫn không quên rằng mình đang đứng trên mặt đất.

#HaamaBreath #HoiTho #SuSong #VượtGiớiHạn #ThienNhien #KhiHau #VashnaThienKim #PhucHoi #NhanLoai #HanhTrinhSong #BreathOfLife #HanhTinh #ThienNhien #VanMinh #nguoiditimhoithocuasusong #nguoi_di_tim_hoi_tho_cua_su_song

Vashna Thiên Kim

Đặt mua sách Haama Breath

Hỗ trợ đặt mua qua Zalo: 0904 994 410