Các nhà khoa học dù còn nhiều tranh cãi về ngôn từ, nhưng cũng không thể không thừa nhận về mặt thực tế khí hậu rằng, con người, đã tự đưa mình ra khỏi Holocene. Và chúng ta đã chính thức bước vào một thời kỳ mới, với cái tên được gọi là Anthropocene (tạm dịch: kỷ Nhân sinh). Đây là giai đoạn mà loài người không còn chỉ là một sinh vật chịu sự chi phối của khí hậu và môi trường, mà đã trở thành lực địa chất đủ sức thay đổi vận hành của cả hành tinh.

Hãy nhìn vào một số dấu vết mà Anthropocene để lại:

• Đất đai: Hơn một nửa diện tích đất sống trên Trái Đất đã được con người biến đổi thành nông nghiệp, đô thị, đường sá. Những cánh rừng nguyên sinh, vốn mất hàng nghìn năm để hình thành, đã bị thay thế bởi cao su, dầu cọ, đậu nành và đồng cỏ chăn nuôi chỉ trong vài thập kỷ.
• Đại dương: Hơn một nửa trữ lượng cá đã bị khai thác quá mức. Nhựa trôi nổi nay nhiều đến mức đã hình thành “đảo rác” giữa Thái Bình Dương. Axit trong nước biển tăng lên, phá hủy rạn san hô, lá phổi xanh thứ hai của hành tinh.
• Khí quyển: Nồng độ CO₂ đã vượt 420 phần triệu, cao hơn bất kỳ thời điểm nào trong suốt 2 triệu năm qua. Những dòng khí vô hình này, tích tụ từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, đã khiến Trái Đất nóng lên nhanh hơn gấp hàng chục lần so với bất kỳ chu kỳ tự nhiên nào trước đây.
• Hóa chất mới: Nhựa, thuốc trừ sâu, hợp chất tổng hợp… những thứ chưa từng tồn tại trong lịch sử địa chất giờ đây đã ngấm vào đất, nước, thậm chí cả máu người. Các nhà nghiên cứu gọi đây là “các thực thể mới” (novel entities) dấu chỉ rõ ràng rằng Anthropocene mang bản chất nhân tạo.
• Dấu tích địa chất: Lớp trầm tích mới hình thành từ bê tông, nhựa, nhôm và xương gà công nghiệp, thứ mà chưa từng có trong bất kỳ lớp đất đá nào của Trái Đất trước đây. Nếu một nền văn minh tương lai khai quật hành tinh sau vài triệu năm, họ sẽ tìm thấy trong địa tầng một lớp dày đặc những dấu ấn của nhân loại ngày nay.

Anthropocene vì thế không chỉ là một khái niệm khoa học. Nó là tuyên ngôn lạnh lùng rằng con người đã rời khỏi vùng ổn định của Holocene, căn nhà an toàn suốt 11.700 năm, để bước vào một vùng bất định do chính mình tạo ra. Trong Holocene, khí hậu ổn định đã nuôi dưỡng sự sống, mở ra khả năng gieo trồng, định cư, xây dựng đế chế. 

Trong Anthropocene, con người lại đang trở thành kẻ gieo mầm bất ổn cho toàn bộ hệ thống Trái Đất. Chúng ta không còn hỏi “thiên nhiên sẽ thay đổi ta như thế nào”, mà phải đối diện câu hỏi khốc liệt hơn: ta đang thay đổi thiên nhiên ra sao, và cái giá phải trả sẽ là gì? Nếu Holocene là “ngôi nhà an toàn” của sự sống, thì Anthropocene là cánh cửa chúng ta đã mở ra để bước vào vùng bão tố. 

Nhìn vào lịch sử, không một nền văn minh nào từng thoát khỏi quy luật của khí hậu và thiên nhiên. Và, Anthropocene hôm nay là một cú trượt toàn cầu, đồng thời và khốc liệt hơn nhiều lần. Vì điều khác biệt lớn nhất của thời đại này là xưa kia, khi một nền văn minh sụp đổ, nơi khác có thể tiếp tục tồn tại, nhưng nền văn minh của thời đại này đã trở thành một “siêu nền văn minh” duy nhất - toàn cầu hóa gắn kết mọi nơi. Do đó, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, dịch bệnh, ô nhiễm không khí, dịch bệnh bùng phát …những cơn khủng hoảng của môi trường, những phản hồi của tự nhiên với sự khai thác quá mức sẽ không chỉ làm đổ một vương triều, mà sẽ làm rung chuyển cả hành tinh. 

Văn minh, suy cho cùng, là câu chuyện của một vòng xoáy hai chiều. Thiên nhiên ban tặng, con người tận dụng, văn minh hình thành, rồi chính văn minh lại quay sang tác động ngược vào thiên nhiên. Đó không phải là mối quan hệ tuyến tính, mà là một vòng tròn khép kín, đôi khi vận hành hài hòa, đôi khi va đập dữ dội.

Con người đã biến đổi thiên nhiên để phục vụ mình, và đồng thời đặt nền móng cho cả sự thịnh vượng lẫn hiểm họa. 

Ngày nay, nhiều người tin rằng thời hiện đại đã khác. Công nghệ hùng mạnh, khoa học tiên tiến, y học cứu sống hàng tỷ người. Nhưng thật ra, vòng tròn xưa vẫn lặp lại, chỉ khác là quy mô giờ đây là toàn cầu. Nếu như Lưỡng Hà từng sụp đổ vì mặn hóa đất, thì nhân loại hiện đại đang đối mặt với “mặn hóa khí hậu”, biến đổi khí hậu do chính khí thải của chúng ta. Nếu như Maya từng suy yếu vì hạn hán khu vực, thì ngày nay chúng ta chứng kiến hạn hán, lũ lụt, bão tố cực đoan lan ra khắp thế giới. Nếu như Angkor từng mất cân bằng vì hệ thống thủy lợi quá phức tạp, thì thế giới hiện nay cũng dễ tổn thương khi chuỗi cung ứng, thương mại, năng lượng toàn cầu có thể gãy đổ chỉ bởi một biến cố tự nhiên. 

Điều đáng sợ nhất là: lần này, người cầm bút viết lại lịch sử hành tinh không còn là thiên nhiên, mà là chính nhân loại. con người đã lỡ mở ra cánh cửa bước vào Anthropocene, khí hậu không còn là một “nền tảng khách quan” mà loài người có thể yên tâm dựa vào nữa. Nó đã trở thành một ngã rẽ sinh tử, một hệ thống bất ổn mà chính chúng ta là tác nhân làm biến đổi. 

Khí hậu vì thế không chỉ là câu chuyện của môi trường. Nó là câu chuyện của sinh tồn. Nó quyết định liệu những thành phố hiện đại có tiếp tục sáng đèn, liệu những cánh đồng có còn trổ bông, liệu những dòng sông có còn mang nước sạch, liệu trẻ em tương lai có còn được thở trong bầu không khí lành mạnh. 

Chúng ta từng được nuôi dưỡng trong vòng tay thiên nhiên, giờ lại trở thành tác nhân khiến vòng tay ấy kiệt quệ. Và khi hành tinh không còn cân bằng, sự sống của con người cũng lập tức bị đe dọa. Chúng ta đang bước vào một thời kỳ mà nhiều nhà khoa học gọi là “Cuộc khủng hoảng sinh tồn”, nơi từng hệ thống một đều gióng lên hồi chuông báo động. Thiên nhiên luôn là “người viết lại lịch sử nhân loại”. 

Và khi đã bước ra khỏi ngôi nhà an toàn để dấn thân vào vùng bão tố, câu hỏi đặt ra cho mỗi thế hệ, cho từng quốc gia, cho từng cá nhân là: liệu chúng ta có đủ trí tuệ và khiêm nhường để quay trở lại, để tái lập khế ước với thiên nhiên, hay sẽ tiếp tục đi trên con đường tự hủy? Chúng ta sẽ viết tiếp trang này như thế nào, một bản trường ca tái sinh, hay khúc bi ca về sự sụp đổ của chính mình?

Những câu chuyện quá khứ xa xôi này,nó là lời nhắc rằng mọi suy tư về tương lai, từ kinh tế, chính trị, sức khỏe cho cả đến những câu chuyện tinh thần đều phải khởi đi từ nền móng thiên nhiên và khí hậu. Nếu không hiểu được vì sao Holocene đã nuôi dưỡng chúng ta, chúng ta sẽ không thể thấy hết sự nguy hiểm khi tự mình bước ra khỏi nó. Nếu không nhìn lại các nền văn minh từng sụp đổ vì khí hậu đổi thay, chúng ta sẽ không thể lường hết cái giá của biến đổi khí hậu toàn cầu hôm nay. “

Còn tiếp…

📖 Trích từ sách: “Haama Breath - Điều kì diệu từ Himalaya” của tác giả Vashna Thiên Kim. 

#HaamaBreath #HoiTho #SuSong #VượtGiớiHạn #ThienNhien #KhiHau #VashnaThienKim #PhucHoi #NhanLoai #HanhTrinhSong #BreathOfLife #HanhTinh #ThienNhien #VanMinh #nguoiditimhoithocuasusong #nguoi_di_tim_hoi_tho_cua_su_song

Vashna Thiên Kim

Đặt mua sách Haama Breath

Hỗ trợ đặt mua qua Zalo: 0904 994 410